1. Bài Viết
  2. Từ bao giờ mà trái tim con người lại gắn liền với khái niệm tình yêu?

Từ bao giờ mà trái tim con người lại gắn liền với khái niệm tình yêu?

Từ bao giờ mà trái tim con người lại gắn liền với khái niệm tình yêu?

Chúng ta nhìn thấy biểu tượng trái tim xuất hiện ở khắp mọi nơi, trong tin nhắn văn bản, biển hiệu, bánh sinh nhật, quần áo,… Tuy nhiên, chúng ta cũng biết rằng thực tế trái tim của cơ thể con người trông khác xa so với chúng.

Nhà sử học Marilyn Yalom sẽ cho chúng ta biết làm thế nào mà bộ phận trong cơ thể con người này lại trở thành biểu tượng tượng trưng cho tình yêu mà tất cả chúng ta đều biết ngày nay. Các bạn có thể theo dõi bài trình bày của nhà sử học Marilyn Yalom về biểu tượng trái tim trên Ted Talk tại đây: https://youtu.be/d9Yb6pQagHs

No photo description available.

Năm 2011, tôi đã đến thăm viện bảo tàng vương quốc Anh tại Luân Đôn để chiêm ngưỡng bộ sưu tập những di vật có từ thế kỷ thứ 15, bao gồm những đồng tiền vàng và dây chuyền “Fishpool Hoard” được phát hiện tại Anh vào năm 1966. Điểm đặc biệt của bộ sưu tập này là chúng có một chiếc trâm cài có hình trái tim, như ảnh đính kèm các bạn có thể thấy.

Ngày hôm đó, tôi nhận thấy chiếc trâm cài hình trái tim có hai thùy trên và đáy hình chữ V, giống y như lần đầu tiên tôi được nhìn thấy biểu tượng thường thấy ngày nay của trái tim. Nó khiến tôi cảm thấy khá khó hiểu khi mà trái tim của con người vốn dĩ sần sùi và không đối xứng một chút nào. Kể từ giây phút đó, hình ảnh trái tim đối xứng luôn xuất hiện trong tâm trí của tôi, khiến tôi có hai câu hỏi mà bản thân rất muốn làm sáng tỏ: “Làm thế nào mà trái tim con người lại được minh hoạ bằng biểu tượng có hình dạng phổ biến ngày nay?” và “Trái tim từ bao giờ được coi là biểu tượng tượng trưng cho tình yêu?”.

Image may contain: outdoor

Từ thời Hy Lạp cổ đại, thơ trữ tình của người Hy Lạp đã đề cập đến trái tim như một khái niệm đại diện cho tình yêu trong ngôn ngữ nói. Xuất hiện sớm nhất có lẽ đến từ những đoạn thơ ca của nhà thơ trữ tình Sappho, vốn dĩ là một người có nỗi khao khát tình yêu và đam mê cháy bỏng. Bà sống trong thế kỷ thứ 7 trước công nguyên ở hải đảo Lesbos – một nơi có tập quán tách hội nam và hội nữ ở riêng nhau cũng như phải chịu cảnh chồng con mất sớm. Bà đã có một đoạn thơ đã đề cập trực tiếp đến hình ảnh trái tim như sau: “Love shook my heart, Like the wind on the mountain Troubling the oak-trees”. 

Các nhà triết học của Hy Lạp cũng đồng thuận rằng, trái tim có sự kết nối đến những cảm xúc mạnh mẽ nhất của con người, trong đó bao gồm cả tình yêu. Plato đã lập luận về việc lồng ngực của con người là nơi thể hiện tác động rõ nét nhất từ tình yêu và cả những cảm xúc tiêu cực như giận dữ, sợ hãi, đau đớn. Aristotle đóng góp thêm khi coi trái tim là cơ quan quan trọng nhất trong cơ thể con người, là chỗ dựa của trí thông minh, chuyển động và cảm giác của con người. 

No photo description available.

Trong thời kỳ La Mã cổ đại, mối quan hệ giữa trái tim và tình yêu được khắc họa một cách phổ biến. Nhà văn William Shakespeare từng mô tả cảm xúc mãnh liệt khi yêu của nữ thần tình yêu Venus với Adonis như đang “đặt trái tim lên ngọn lựa” và thần thoại La Mã cũng đã cho thấy những quyền năng giúp kết nối con người từ chiếc mũi tên hình trái tim của vị thần ái tình Cupid.

Tại thành phố Cyrene của La Mã thời kỳ cổ đại, nơi hiện nay là thành phố Shahhat của Libya, di vật đồng tiền (ảnh đính kèm) đã được phát hiện. Đồng tiền này xuất hiện từ những năm 510-490 trước công nguyên và là đồ vật lâu đời nhất của nhân loại có khắc họa biểu tượng trái tim. Tuy nhiên, hình khắc trái tim đó không phải là trái tim thật, nó vốn là hình ảnh đại diện cho hạt giống của loài cây silphium (hiện đã tuyệt chủng). Loài cây Silphium được biết đến với công dụng tránh thai và đất nước Libya thời cổ đại đã trở nên giàu có nhờ vào việc xuất khẩu loài cây ra khắp thế giới. Người Libya khắc họa hình ảnh hạt giống Silphium lên đồng tiền nhằm tôn vinh sự thịnh vượng mà nó đã mang lại cho họ.

Image may contain: drawing

Người La Mã cổ đại có một niềm tin kỳ lạ về trái tim – rằng có một đường tĩnh mạch kéo dài từ ngón áp út của bàn tay trái trực tiếp đến trái tim. Họ gọi nó là “vena amoris”. Mặc dù ý nghĩ này dựa trên kiến thức không chính xác về giải phẫu người, nó vẫn tồn tại. Vào thời trung cổ ở vùng Salisbury của nước Anh, trong những nghi thức đám cưới tại nhà thờ, chú rể được yêu cầu đặt chiếc nhẫn cưới vào ngón tay áp út của cô dâu cũng chính vì nhận thức đó. Đeo nhẫn cưới trên ngón tay áp út cũng là thói quen thường nhật của người La Mã.

Vào thế kỷ thứ 12 và 13, khái niệm trái tim bắt đầu có liên hệ chặt chẽ với tình yêu ở các quốc gia phong kiến tại châu Âu. Những người hát vè rong tại Pháp sẽ ca tụng trong buổi lễ chính thức hoá một hình thức yêu đương được gọi với cái tên là “Fin amor”. Fin amor gần nghĩa với dạng “tình yêu kiểu hiệp sĩ thời trung cổ” (hay còn gọi là Courtly love). “Courtly love” yêu cầu người đàn ông phải dành toàn bộ tình yêu của mình cho chỉ một người phụ nữ duy nhất, với lời hứa rằng anh ta sẽ thuộc về cô ấy mãi mãi. Sử dụng đàn lia và hạc cầm, những người hát rong sẽ ca tụng tình yêu của người phụ nữ với người tình của cô ấy trong buổi lễ có sự tham gia của toàn thể lãnh chúa và giới quý tộc. 

Image may contain: 1 person

Sự phát triển của nền văn học với những bài ca, thơ văn tại Pháp sau đó đã lan toả ra Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Ý, Đức, Hungary và Scandinavia, mỗi nơi lại hình thành nét đặc sắc riêng của mình. Khái niệm tình yêu nhờ đó không còn chỉ là một cụm từ được sử dụng trong văn học mà trở thành một giá trị xã hội quan trọng và một yếu tố nội tại đặc trưng của con người. Sự khao khát được yêu dường như đã thấm đẫm vào ý thức của xã hội phương Tây kể từ thời điểm đó.

Hình ảnh đính kèm được trích từ bộ sưu tập Codex Manesse, trong đó tập hợp những bài thơ trữ tình được người Đức sáng tác trong khoảng thời gian từ năm 1300 đến năm 1340. Hình ảnh đó bao gồm cảnh hai vợ chồng ngồi chuyện trò với nhau, dưới một thân cây huyền ảo có tạo thành hình trái tim với dòng chữ La-tinh Amor (có nghĩa là tình yêu).

Image may contain: 2 people

Năm 1344, bức hình đầu tiên với biểu tượng trái tim có hai thuỳ trên và điểm cuối của chữ V đã xuất hiện trong một bản thảo với tựa đề The Romance of Alexander, được viết theo phương ngữ tiếng Pháp vùng Picardy bởi Lambert le Tor (và hoàn tất bởi Alexandre de Bernay). Với hàng trăm trang bản thảo được thiết kế và trình bày tinh xảo, Alexander là một trong những sách ảnh thời trung cổ gây ấn tượng nhất.

Bức hình chứa hình ảnh trái tim xuất hiện ở viền dưới của một trang sách được trang trí bởi những hoạ tiết như tán lá, chim đậu và các họa tiết khác đặc trưng cho văn hoá của người Pháp và cộng đồng người Flemish. Ở hình ảnh đính kèm, một người phụ nữ đã giơ lên trái tim mà cô được nhận từ người đàn ông đối diện. Người phụ nữ chấp nhận món quà đó, trong khi người đàn ông chạm bàn tay vào ngực của mình như một lời khẳng định về nơi anh đã lấy trái tim để trao cho cô. Kể từ thời điểm đó, xã hội đã chứng kiến sự bùng nổ của hình ảnh trái tim tượng trưng cho tình yêu, đặc biệt tại nước Pháp.

Trong thế kỷ thứ 15, biểu tượng trái tim lan toả khắp châu Âu bằng nhiều hình thức. Nó xuất hiện trên các bản thảo và cả trên những món đồ xa xỉ như trâm cài hay mặt dây chuyền. Trái tim cũng xuất hiện trên tay áo của áo khoác, thẻ bài dùng để trao đổi, lược chải tóc, rương gỗ, tay cầm kiếm, ngôi mộ, khung khắc gỗ, máy in. Dù được chỉnh sửa tuỳ theo mục đích sử dụng, nhưng đa số chúng (dù không phải toàn bộ) đều có nghĩa liên quan đến tình yêu.

Lịch sử của biểu tượng trái tim có đóng góp rất lớn từ một tác phẩm nổi tiếng của nhà văn người Pháp Pierre Sala với tựa đề Emblèmes et Devises d’amour ra mắt vào những năm 1500. Tác phẩm gồm 12 bài thơ trữ tình và bức vẽ hội hoạ được ông dành tặng Marguerite Bullioud, tình yêu của đời ông, mặc dù cô ấy đã kết hôn với một người đàn ông khác (sau đó cả hai người cũng đã đến với nhau khi chồng cũ của cô qua đời).

Trong một bức hình hội hoạ của ông (như ảnh đính kèm), hai người phụ nữ đứng giữa hàng cây đang cố gắng bắt những trái tim đang bay trên trời bằng một chiếc lưới. Những trái tim có cánh, đôi cánh vốn được mượn từ thiên thần, đã xuất hiện trong những bức hình hoạ trước đó như một hình ảnh tượng trưng của tình yêu mãi vươn cao.

Image may contain: 1 person

Mặc dù nhiều người coi ngày lễ tình nhân ra đời từ sự phát triển của ngành công nghiệp in ấn thiệp chúc mừng, lịch sử của nó vốn dĩ lâu đời hơn thế. Ngày lễ Thánh Valentine thành Rome đã được Giáo hoàng Gelasius truy niệm hàng năm trong lịch Công giáo kể từ năm 496, vì ông đã cử hành đám cưới cho một đôi vợ chồng trẻ trong bí mật mặc cho sắc lệnh cấm tổ chức đám cưới của hoàng đế và cũng là dịp để vinh danh sự chân chính của tình yêu. Dù đã có nhiều giả thuyết về lý do tại sao Thánh Valentine lại gắn liền với tình yêu, ngày lễ này bắt đầu trở nên phổ biến vào cuối thời Trung cổ, cùng thời điểm với sự nở rộ của hình thức “yêu kiểu hiệp sĩ thời trung cổ” từ người Pháp.

Đến giữa thế kỷ thứ 17, ngày lễ tình nhân tại Anh là phong tục phổ biến dành cho giới quý tộc hoặc nhà giàu. Tất cả những người đàn ông khá giả sẽ “bốc thăm” tên của người phụ nữ nào đó, sau đó anh ta có nghĩa vụ phải tặng một món quà cho cô ấy. Phiên bản ngày lễ tình nhân của người Anh, người Pháp, người Mỹ thời kỳ đầu chỉ xoay quanh những mảnh giấy ghi vài dòng thơ trữ tình. Về sau, hoạt động được đầu tư hơn với những bức tranh vẽ tay và được gấp lại và niêm phong cẩn thận bằng sáp trước khi đặt tại bậc cửa nhà của những cô gái.

Sau đó, ngày lễ tình nhân đầu tiên mang tính thương mại xuất hiện tại Anh vào thế kỷ thứ 18. Những thiệp chúc được in ấn hàng loạt, chúng có thể được khắc gỗ và có khi được tô màu thủ công. Người bán kết hợp giữa những đồ vật mang tính tượng trưng cho tình yêu như hoa hồng, trái tim, thần ái tình, loài chim với lời chúc dựa trên câu thơ nổi tiếng “Roses are red”. Nhờ có cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất, việc sản xuất hàng loạt những tấm thiệp được đẩy mạnh với nhiều mẫu mã kiểu dáng khác nhau tại Anh và Mỹ. Nước Pháp bắt đầu khai thác yếu tố thương mại trong hình ngày lễ tình nhân kể từ năm 1900 với những tấm thiệp có hình thiên thần được bao bọc bởi một loạt trái tim.

Image may contain: text

Năm 1977, biểu tượng trái tim chính thức trở thành một động từ khi những tấm logo “I ❤ NY” được lan truyền nhằm khích lệ tinh thần của người dân tại thành phố New York vì họ đang phải trải qua ảnh hưởng từ cuộc khủng hoảng kinh tế. Rác thải bị vứt tràn lan khắp đường phố, tỉ lệ tội phạm tăng cao, cả thành phố gần như bị phá sản. Nhà thiết kế đồ hoạ Milton Glaser vốn được thuê để thiết kế một tấm hình nhằm cổ động chương trình giúp thúc đẩy ngành du lịch, đã vô tình tạo ra biểu tượng văn hoá nổi tiếng của nước Mỹ. Với bức hình logo này, ông đã mở rộng ý nghĩa của trái tim không chỉ còn về tình yêu lãng mạn mà trở thành công cụ để khích lệ tinh thần của người dân. Ngay khi nó trở thành một động từ, ❤ có thể kết nối một người với bất kỳ ai, cả thành phố và mọi thứ.

22 năm sau đó, một hình thái đồ hoạ mới đã xuất hiện và mang đến cho chúng ta một cách thức biểu lộ trái tim hoàn toàn mới. Một nhà cung cấp dịch vụ viễn thông có tên NTT DoCoMo của Nhật Bản đã thiết kế ra bộ biểu tượng cảm xúc đầu tiên dành cho điện thoại di động. Trong phiên bản đầu với 176 biểu tượng cảm xúc, có đến 5 biểu tượng bao gồm hình trái tim trong đó. Một biểu tượng được tô toàn bộ bằng màu đỏ, một được đặt thể hiện dưới dạng 3D, một biểu tượng có hình trái tim bị tan vỡ, một biểu tượng có hình trái tim như đang bay và một biểu tượng có hai trái tim nhỏ bay cùng nhau.

Đến bây giờ, chúng ta có đến 30 biểu tượng cảm xúc khác nhau bao gồm trái tim, và rõ ràng hình ảnh trái tim sẽ tiếp tục phát triển về mặt ý nghĩa trong nhiều thế kỷ tới. Dù trái tim có thể vẫn chỉ là một phép ẩn dụ trong giao tiếp, nó vẫn sẽ được sử dụng thông dụng trong lâu dài vì vốn dĩ tình yêu là một phạm trù trừu tượng. Qua từng thời kỳ, phụ nữ và đàn ông luôn cố gắng diễn đạt từng loại trải nghiệm trong tình yêu thành câu văn chữ nghĩa – ví dụ sự thích thú, đánh đổ, gắn chặt, lãng mạn, ham muốn, tình yêu đích thực. Nhưng khi chữ nghĩa không thể giúp chúng ta bộc bạch, chúng ta sẽ quay lại với dấu hiệu căn bản nhất. Chúng ta thêm hình ❤vào emai, tin nhắn và giấy nhắn. Đôi bạn trẻ gửi tặng những món quà nhân dịp ngày lễ tình nhân cho người mà mình yêu thương nhất. Cha mẹ làm những chiếc bánh có hình ❤ cho lũ trẻ con. Sự phổ biến toàn cầu của biểu tượng trái tim mang đến cho nhân loại liều thuốc kích thích tinh thần nhỏ nhưng đầy hữu dụng trong cuộc sống của con người.

————————————

Bài viết được dịch bởi thành viên nhóm KnowHub, dựa theo bài viết “How did the human heart become associated with love? And how did it turn into the shape we know today?” của tác giả Marilyn Yalom trên ideas.ted.com. Link bài viết gốc tại đây.

Bài viết thuộc danh mục những bài viết chuyên sâu (tự biên tập hoặc dịch từ nguồn nước ngoài) về kiến thức chuyên ngành, lĩnh vực nghề nghiệp và quá trình học tập của nhóm KnowHub, được tập hợp và đăng tải trên blog của website knowhub.vn, note của fanpage/linkedin và tài khoản medium.com.

“Trong trường hợp bài viết của nhóm KnowHub vi phạm bản quyền nội dung của các bạn, vui lòng thông báo với KnowHub thông qua email support@knowhub.vn hoặc fanpage để được chúng tôi xin lỗi và khắc phục kịp thời. Chúng tôi chỉ mong muốn được chia sẻ với cộng đồng và không cố ý lợi dụng!

In case the articles of KnowHub violate the copyright of your content, please notify us via email support@knowhub.vn or fanpage to be apologized and removed in time. No copyright infringement intented!”

Chia sẻ

Bình Luận

Tham gia bình luận

KnowHub

"Patience is bitter, but its fruit is sweet" - Jean Jacques Rousseau