1. Bài Viết
  2. Thiết kế kiến trúc của trường học tại Châu Âu và Hoa Kỳ qua từng thời...

Thiết kế kiến trúc của trường học tại Châu Âu và Hoa Kỳ qua từng thời...

Thiết kế kiến trúc của trường học tại Châu Âu và Hoa Kỳ qua từng thời...

Trong những thế kỷ sau cuộc cách mạng Công nghiệp lần thứ nhất vào đầu thế kỷ 18, những nhà cải cách giáo dục đã nỗ lực hiện đại hóa không gian trường học nói chung và lớp học nói riêng. Những ngôi trường học thế hệ cũ với chỉ một phòng học (one-room schoolhouse) dần nhường chỗ cho những thiết kế kiến trúc rộng lớn và cao cấp hơn.

Tại sao kiến trúc của những ngôi trường lại liên tục thay đổi và chúng đã thay đổi cụ thể ra sao? Các bạn hãy cùng KnowHub điểm qua những nét chính trong bài nghiên cứu của học giả Lindsay Baker đến từ đại học California, Berkeley để chứng kiến những thay đổi mang tính chiều sâu của các trường học tại châu Âu và Hoa Kỳ nhé.

trường học 01
Ảnh vẽ trường mầm non Wiley tại Raleigh phía bắc bang Carolina năm 1924

Thời kỳ mới: Từ thập niên 1870 đến những năm 1920

Khi dân số trong độ tuổi đi học ngày càng tăng lên và luật lao động trẻ em được thắt chặt nghiêm ngặt hơn, nhiều thành phố yêu cầu các tòa nhà trường học phải mở rộng để đáp ứng sự gia tăng của các em trong kỳ tuyển sinh. Ở Hoa Kỳ, các thiết kế phòng học ban đầu có xu hướng trang trí mặt tiền với kiểu dáng tân cổ điển trang trọng. Trong khi đó, các lớp học được thiết kế cùng theo một tiêu chuẩn thống nhất, đảm bảo sự tiện dụng với nhiều hàng bàn ghế trong lớp. Ở Vương quốc Anh, các hội đồng nhà trường mới sẽ cố gắng đổi mới phong cách thiết kế vốn trước đó thường mang nét cố kính truyền thống (do phần lớn các trường học này được tài trợ bởi giáo hội) để tạo ra những kiểu dáng cao cấp hơn, ví dụ như trường nội trú Queen Anne. trường học truyền thống do nhà thờ bảo trợ với các biến thể đắt tiền hơn của một tòa nhà theo phong cách Queen Anne.

Tận dụng ánh sáng ban ngày và hệ thống thông gió tự nhiên là nền tảng chính cho kiến trúc của nhiều trường đại học thời kỳ này, mặc dù thời điểm này đã xuất hiện những công nghệ thông gió tiên tiến hơn và đèn sợi đốt chiếu sáng. Việc chú trọng đến yếu tố hòa hợp với tự nhiên được coi là giải pháp giúp sinh viên có thể nghỉ ngơi thư giãn đôi mắt của họ vào một số thời điểm nhất định trên ghế nhà trường.

trường học 02
Ảnh vẽ trường Uffculme ở thành phố Birmingham tại Anh năm 1911

Mô hình trường học ngoài trời ở Châu Âu: Thập niên 1900 đến thập niên 1910

Ở châu Âu, các trường học ngoài trời lần đầu tiên được triển khai, ví dụ như như trường Waldschule (mô hình gồm lớp ngoại khóa được tổ chức trong rừng) ở thành phố Charlottenburg tại Đức, nhằm mục đích ngăn chặn sự lây lan của căn bệnh lao nhờ việc tăng cường tiếp xúc với không khí và ánh nắng mặt trời. Các lớp học thường được tổ chức ngoài trời hoặc trong phòng học nhỏ có trang bị cửa kính gấp. Trong khi đó, kiến trúc của một số trường học lớn sẽ bắt chước theo thiết kế của các bệnh viện nhằm đáp ứng một khái niệm được gọi với cái tên là “kiến trúc đảm bảo hợp vệ sinh” (hygienic architecture).

trường học 03
Ảnh vẽ trường được thiết kế bởi kiến trúc sư Johannes Duiker, tại thành phố Amsterdam, năm 1930

Mô hình trường học tân tiến trong giai đoạn đại suy thoái: Thập niên 1920 đến thập niên 1940

Bắt đầu từ những năm 1920, các kiến trúc sư hàng đầu bấy giờ đã bắt đầu tham gia vào những dự án thiết kế trường học, ví dụ như kiến trúc sư Eliel Saarinen, Walter Gropius và Richard Neutra. Những ngôi trường tân tiến này được coi là kết quả của xu hướng chuyển dịch sang mô hình lớp học ngoài trời đã nhen nhóm từ giai đoạn trước. Nói chung, đặc trưng của mô hình mới này xoay quanh việc tận dụng không khí trong lành, ánh sáng ban ngày, tối ưu việc học tập ngoài trời và học sinh có thể dễ dàng di chuyển qua lại. Mục đích của mô hình là giúp học sinh phát triển sức khỏe về mặt thể chất và tinh thần. Ở Mỹ, tiêu chuẩn thông gió được thiết lập ở mức 30 foot khối (khoảng 28 lít) mỗi phút cho mỗi học sinh.

Trong những năm 1930, sự can thiệp của Cơ quan Quản lý Công trình Công cộng ở Hoa Kỳ đã cho phép các bang tiếp tục xây dựng thêm nhiều trường học bất chấp sự suy thoái của nền kinh tế trên cả nước. Những trường học này vẫn giữ những đặc điểm nổi bật của thiết kế trước đó, nhưng được tối giản hóa để phù hợp với điều kiện tài chính. Vào cuối những năm 1930, đèn huỳnh quang đã bắt đầu được sử dụng tại một số trường học.

trường học 04
Ảnh vẽ trường mầm non McDonogh 39 tại thành phố New Orleans, năm 1952

Thời kỳ hậu chiến tranh: Thập niên 1940 và thập niên 1950

Các trường học mới sau thời kỳ chiến tranh chú trọng nhiều hơn vào việc thiết kế những kiểu dáng vừa cơ bản vừa cân đối được về mặt chi phí. Điều này xuất phát từ việc ngân sách nhà trường ngày càng eo hẹp mà thế hệ trẻ Baby Boomer lại tăng đột biến trong kỳ tuyển sinh của nhà trường. Một phong cách kiến trúc đã trở nên phổ biến ở bang California và các vùng khí hậu tương đối ấm áp khác là thiết kế theo kiểu dáng “hình ngón tay” với mái bằng và một tầng duy nhất, tức là trường học sẽ có một hàng ngang chính và hàng loạt hàng dọc vươn ra từ hàng đó như những ngón tay. Dù hạn hẹp về chi phí, các hành lang giống như ngón tay này cũng cho phép mỗi phòng học quyền tiếp cận tối đa lượng không khí trong lành, ánh sáng ban ngày và không gian ngoài trời. Trên khắp Hoa Kỳ, điều hòa không khí cũng đã được ra mắt tại các trường học, trong khi các tiêu chuẩn thông gió được nới lỏng từ 30 xuống còn 10 foot khối/mỗi phút/mỗi học sinh (9,4 lít). Mặc dù có tăng cường sử dụng hệ thống đèn chiếu sáng nhân tạo, hầu hết các trường học vẫn cung cấp nhiều ánh sáng tự nhiên.

trường học 05
Ảnh vẽ trường tiểu học Winkleigh tại thành phố Devon những năm 1970

Mô hình trường thực nghiệm: thập niên 1960 và thập niên 1970

Số lượng ghi danh nhập học và ngân sách giảm dần ở nhiều trường buộc ban giám hiệu phải tiết kiệm chi phí hoặc tận dụng lại bất cứ khuôn viên sẵn có nào có thể. Những năm 1960 cũng chứng kiến sự nở rộ của kỹ thuật đúc sẵn (prefabrication techniques, phòng họp được xây sẵn tại khu vực xây dựng và sau đó đưa đến vị trí chính thức và cố định an toàn) trong lĩnh vực xây dựng trường học. Sự phụ thuộc ngày càng tăng vào công nghệ cũng đã giảm thiểu nhu cầu trang bị những cửa sổ lớn và tận dụng hệ thống thông gió tự nhiên.

Sau cuộc khủng hoảng năng lượng năm 1973 (liên quan đến dầu mỏ), một số trường học đã thay thế tất cả các cửa sổ lớn và hệ thống thông gió tự nhiên bằng đèn huỳnh quang và hệ thống thông gió cơ học. Trên thực tế, một số trường học được xây dựng theo khuôn mẫu của trung tâm mua sắm: không gian được trang bị máy lạnh với rất ít hoặc không hề có cửa sổ. Mô hình thực nghiệm cũng phát triển các lớp học với không gian rộng mở, vốn thường thiếu cửa sổ và tiêu âm kém (nhiều người nói chuyện sẽ khiến phòng rất ồn ào). Trong giai đoạn này với sự căng thẳng đến từ Chiến tranh lạnh, bộ Quốc phòng Hoa Kỳ đã đề xuất triển khai mô hình các lớp học dưới lòng đất, nhằm mục đích có thể đóng vai trò như một nơi trú ẩn.

trường học 06

Mô hình trường học theo trường phái Baubiologie/Building Biology (dịch tạm là hòa hợp sinh thái): Thập niên 1970 đến nay

Cuộc vận động Baubiologie (một lĩnh vực thuộc ngành khoa học xây dựng) đã bắt đầu lan mạnh ở châu Âu như một biện pháp đối phó với sự gia tăng bệnh dịch kể từ sau Thế chiến I. Lí do của tình trạng này bắt nguồn từ việc kiến trúc của các ngôi nhà (vật liệu xây dựng, trường điện từ, bức xạ, khả năng lưu thông không khí) gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe con người. Vì vậy, cuộc vận động thúc đẩy việc thiết kế và xây dựng những công trình giúp người ở sinh hoạt lành mạnh và vừa thân thiện với môi trường. Một trường mẫu giáo mới ở thành phố Sluštice tại Cộng hòa Séc đã được thiết kế dựa trên 25 nguyên tắc của ngành Baubiologie, là ví dụ điển hình của cách thức thiết kế theo xu hướng trở về với nguyên thủy. Trường được thiết kế bởi kiến trúc sư David Eyer tại thành phố Prague, sử dụng vật liệu tự nhiên, tận dụng ánh sáng ban ngày và dựng sân chơi cho trẻ em ở khu trung tâm.

trường học 07
Ảnh vẽ lớp học di động ở trường trung học phổ thông Pierre Elliott Trudeau ở Markham, Ontario tại Canada

Thời kỳ cắt giảm của trường học: thập niên 1980 đến thập niên 1990

Những thử nghiệm mang tính tiêu cực trong kiến trúc của những thập kỷ trước là khởi nguồn cho việc cải tạo trong giai đoạn này, trong đó chú trọng việc chi tiêu những khoản đầu tư ít tốn kém hơn và khai thác lại những tính năng truyền thông trước đây. Năm 1981, tiêu chuẩn thông gió của Hoa Kỳ trong các tòa nhà giảm xuống mức thấp còn 5 foot khối mỗi phút mỗi người. Tuy nhiên, tám năm sau, tiêu chuẩn này đã tăng trở lại 15 foot khối mỗi phút mỗi người. Vào giữa thập niên 1990, các quan chức Hoa Kỳ đã bắt đầu ghi nhận tình trạng hư nát mất ổn định của các trường học. Kể từ đó, các mô hình lớp học di động cũng bắt đầu nhận được sự quan tâm hơn sau khi một loạt các trường học phải tiến hành cải tạo và chúng dần trở thành mô hình triển khai lâu dài chứ không còn chỉ là phương án nhất thời.

trường học 08
Ảnh vẽ trường trung học cơ sở Sidwell Friends tại thành phố Washington DC năm 2006

Mô hình trường học xanh: Những năm 2000 cho đến hiện nay

Sự ra đời của chứng nhận LEED (Leadership in Energy and Environmental Design – Hệ thống tiêu chuẩn quốc tế về công trình xanh) từ Hội đồng Công trình Xanh Hoa Kỳ vào cuối những năm 1990 và chương trình LEED for School trong năm 2007 đã thúc đẩy việc xây dựng những công trình tòa nhà thân thiện với môi trường cũng cải thiện hiệu suất làm việc và đảm bảo sức khỏe con người. Các vật liệu mới như loại sơn không chứa hoặc chứa ít VOC (Volatile organic compound – Hợp chất hữu cơ dễ bay hơi và gây hại cho con người) được áp dụng ngày càng phổ biến. Trong khi, chứng nhận LEED khuyến khích đơn vị xây dựng và thiết kế quan tâm nhiều hơn đến hệ thống thông gió tự nhiên và ánh sáng ban ngày.

trường học 09

Mô hình “trường học sống”: Từ năm 2010 đến nay

Đây là một thử thách được khởi nguồn từ viện nghiên cứu International Living Future Institute, đề cập hình ảnh bông hoa như một phép ẩn dụ cho cách thức mà tất cả các tòa nhà, bao gồm cả trường học, nên được thiết kế theo. Trong số bảy yêu cầu hình “cánh hoa”, thử thách đòi hỏi các tòa nhà phải có khả năng tự lấy nước mưa, tự cung cấp điện, tránh sử dụng các vật liệu độc hại và giúp tăng cường sức khỏe cũng như phúc lợi cho người sinh sống. Cho đến nay, Phòng thí nghiệm Hawaii Preparatory Academy Energy Lab và trường tiểu học phi lợi nhuận Bertschi Living Building Science Wing ở Seattle là hai đơn vị đã đạt được chứng nhận từ thử thách này, trong khi đó hệ thống tiêu chuẩn SEED đã bắt đầu áp dụng khái niệm “công trình sống” tương tự cho những mô hình lớp học di động.

trường học 10

Mô hình lớp học SAGE (Smart Academy Green Environment): Từ năm 2010 đên hiện nay

SAGE là một mô hình lớp học di động chú trọng đến yếu tố ánh sáng ban ngày và không khí trong lành. Thiết kế của nó cũng sử dụng khung thép gia cố để giảm nhu cầu về cơ sở hạ tầng bên ngoài và vật liệu sáp tự nhiên trong các bức tường với khả năng thay đổi linh hoạt từ trạng thái rắn sang lỏng sẽ hấp thụ nhiệt tỏa ra của người trong phòng. Nhờ vậy, thay vì cần sử dụng các loại quạt để xua tan sức nóng, mô hình lớp học này chỉ cần áp dụng một hệ thống thông gió mà vẫn giữ được nhiệt độ phòng mát hoặc ấm.

————————————

Bài viết được dịch bởi thành viên nhóm KnowHub, dựa theo bài viết “School design through the decades” của tác giả
Bryn Nelson trên MosaicScience. Link bài viết gốc tại đây.

Bài viết thuộc danh mục những bài viết chuyên sâu (tự biên tập hoặc dịch từ nguồn nước ngoài) về kiến thức chuyên ngành, lĩnh vực nghề nghiệp và quá trình học tập của nhóm KnowHub, được tập hợp và đăng tải trên blog của website knowhub.vn, note của fanpage/linkedin và tài khoản medium.com.

“Trong trường hợp bài viết của nhóm KnowHub vi phạm bản quyền nội dung của các bạn, vui lòng thông báo với KnowHub thông qua email support@knowhub.vn hoặc fanpage để được chúng tôi xin lỗi và khắc phục kịp thời. Chúng tôi chỉ mong muốn được chia sẻ với cộng đồng và không cố ý lợi dụng!

In case the articles of KnowHub violate the copyright of your content, please notify us via email support@knowhub.vn or fanpage to be apologized and removed in time. No copyright infringement intented!”

Chia sẻ

Bình Luận

Tham gia bình luận

KnowHub

"Patience is bitter, but its fruit is sweet" - Jean Jacques Rousseau